महिषासुर की सेना का वध

मूल पाठ

1. ॐ ह्रीं ऋषिरुवाच॥ १ ॥

2. देवासुरमभूद्युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा।महिषेऽसुराणामधिपे देवानां च पुरन्दरे॥ २ ॥

3. तत्रासुरैर्महावीर्यैर्देवसैन्यं पराजितम्।जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रोऽभून्महिषासुरः॥ ३ ॥

4. ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिम्।पुरस्कृत्य गतास्तत्र यत्रेशगरुडध्वजौ॥ ४ ॥

5. यथावृत्तं तयोस्तद्वन्महिषासुरचेष्टितम्।त्रिदशाः कथयामासुर्देवाभिभवविस्तरम्॥ ५ ॥

6. सूर्येन्द्राग्न्यनिलेन्दूनां यमस्य वरुणस्य च।अन्येषां चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति॥ ६ ॥

7. स्वर्गान्निराकृताः सर्वे तेन देवगणा भुवि।विचरन्ति यथा मर्त्या महिषेण दुरात्मना॥ ७ ॥

8. एतद्वः कथितं सर्वममरारिविचेष्टितम्।शरणं वः प्रपन्नाः स्मो वधस्तस्य विचिन्त्यताम्॥ ८ ॥

9. इत्थं निशम्य देवानां वचांसि मधुसूदनः।चकार कोपं शम्भुश्च भ्रुकुटीकुटिलाननौ॥ ९ ॥

10. ततोऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिणो वदनात्ततः।निश्चक्राम महत्तेजो ब्रह्मणः शंकरस्य च॥ १० ॥

11. अन्येषां चैव देवानां शक्रादीनां शरीरतः।निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैक्यं समगच्छत॥ ११ ॥

12. अतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्वतम्।ददृशुस्ते सुरास्तत्र ज्वालाव्याप्तदिगन्तरम्॥ १२ ॥

13. अतुलं तत्र तत्तेजः सर्वदेवशरीरजम्।एकस्थं तदभून्नारी व्याप्तलोकत्रयं त्विषा॥ १३ ॥

14. यदभूच्छाम्भवं तेजस्तेनाजायत तन्मुखम्।याम्येन चाभवन् केशा बाहवो विष्णुतेजसा॥ १४ ॥

15. सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यं चैन्द्रेण चाभवत्।वारुणेन च जङ्घोरू नितम्बस्तेजसा भुवः॥ १५ ॥

16. ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्गुल्योऽर्कतेजसा।वसूनां च कराङ्गुल्यः कौबेरेण च नासिका॥ १६ ॥

17. तस्यास्तु दन्ताः सम्भूताः प्राजापत्येन तेजसा।नयनत्रितयं जज्ञे तथा पावकतेजसा॥ १७ ॥

18. भ्रुवौ च संध्ययोस्तेजः श्रवणावनिलस्य च।अन्येषां चैव देवानां सम्भवस्तेजसां शिवा॥ १८ ॥

19. ततः समस्तदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम्।तां विलोक्य मुदं प्रापुरमरा महिषार्दिताः॥ १९ ॥

20. शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य ददौ तस्यै पिनाकधृक्।चक्रं च दत्तवान् कृष्णः समुत्पाद्य स्वचक्रतः॥ २० ॥

21. शङ्खं च वरुणः शक्तिं ददौ तस्यै हुताशनः।मारुतो दत्तवांश्चापं बाणपूर्णे तथेषुधी॥ २१ ॥

22. वज्रमिन्द्रः समुत्पाद्य कुलिशादमराधिपः।ददौ तस्यै सहस्राक्षो घण्टामैरावताद् गजात्॥ २२ ॥

23. कालदण्डाद्यमो दण्डं पाशं चाम्बुपतिर्ददौ।प्रजापतिश्चाक्षमालां ददौ ब्रह्मा कमण्डलुम्॥ २३ ॥

24. समस्तरोमकूपेषु निजरश्मीन् दिवाकरः।कालश्च दत्तवान् खड्गं तस्याश्चर्म 3 च निर्मलम्॥ २४ ॥

25. क्षीरोदश्चामलं हारमजरे च तथाम्बरे।चूडामणिं तथा दिव्यं कुण्डले कटकानि च॥ २५ ॥

26. अर्धचन्द्रं तथा शुभ्रं केयूरान् सर्वबाहुषु।नूपुरौ विमलौ तद्वद् ग्रैवेयकमनुत्तमम्॥ २६ ॥

27. अङ्गुलीयकरत्नानि समस्तास्वङ्गुलीषु च।विश्वकर्मा ददौ तस्यै परशुं चातिनिर्मलम्॥ २७ ॥

28. अस्त्राण्यनेकरूपाणि तथाभेद्यं च दंशनम्।अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापराम्॥ २८ ॥

29. अददज्जलधिस्तस्यै पङ्कजं चातिशोभनम्।हिमवान् वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च॥ २९ ॥

30. ददावशून्यं सुरया पानपात्रं धनाधिपः।शेषश्च सर्वनागेशो महामणिविभूषितम्॥ ३० ॥

31. नागहारं ददौ तस्यै धत्ते यः पृथिवीमिमाम्।अन्यैरपि सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा॥ ३१ ॥

32. सम्मानिता ननादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः।तस्या नादेन घोरेण कृत्स्नमापूरितं नभः॥ ३२ ॥

33. अमायतातिमहता प्रतिशब्दो महानभूत्।चुक्षुभुः सकला लोकाः समुद्राश्च चकम्पिरे॥ ३३ ॥

34. चचाल वसुधा चेलुः सकलाश्च महीधराः।जयेति देवाश्च मुदा तामूचुः सिंहवाहिनीम्॥ ३४ ॥

35. तुष्टुवुर्मुनयश्चैनां भक्तिनम्रात्ममूर्तयः।दृष्ट्वा समस्तं संक्षुब्धं त्रैलोक्यममरारयः॥ ३५ ॥

36. सन्नद्धाखिलसैन्यास्ते समुत्तस्थुरुदायुधाः।आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः॥ ३६ ॥

37. अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्वृतः।स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां त्विषा॥ ३७ ॥

38. पादाक्रान्त्या नतभुवं किरीटोल्लिखिताम्बराम्।क्षोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिःस्वनेन ताम्॥ ३८ ॥

39. दिशो भुजसहस्रेण समन्ताद् व्याप्य संस्थिताम्।ततः प्रववृते युद्धं तया देव्या सुरद्विषाम्॥ ३९ ॥

40. शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम्।महिषासुरसेनानीश्चिक्षुराख्यो महासुरः॥ ४० ॥

41. युयुधे चामरश्चान्यैश्चतुरङ्गबलान्वितः।रथानामयुतैः षड्भिरुदग्राख्यो महासुरः॥ ४१ ॥

42. अयुध्यतायुतानां च सहस्रेण महाहनुः।पञ्चाशद्भिश्च नियुतैरसिलोमा महासुरः॥ ४२ ॥

43. अयुतानां शतैः षड्भिर्बाष्कलो युयुधे रणे।गजवाजिसहस्रौघैरनेकैः परिवारितः॥ ४३ ॥

44. वृतो रथानां कोट्या च युद्धे तस्मिन्नयुध्यत।बिडालाख्योऽयुतानां च पञ्चाशद्भिरथायुतैः॥ ४४ ॥

45. युयुधे संयुगे तत्र रथानां परिवारितः।अन्ये च तत्रायुतशो रथनागहयैर्वृताः॥ ४५ ॥

46. युयुधुः संयुगे देव्या सह तत्र महासुराः।कोटिकोटिसहस्रैस्तु रथानां दन्तिनां तथा॥ ४६ ॥

47. हयानां च वृतो युद्धे तत्राभून्महिषासुरः।तोमरैर्भिन्दिपालैश्च शक्तिभिर्मुसलैस्तथा॥ ४७ ॥

48. युयुधुः संयुगे देव्या खड्गैः परशुपट्टिशैः।केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित्पाशांस्तथापरे॥ ४८ ॥

49. देवीं खड्गप्रहारैस्तु ते तां हन्तुं प्रचक्रमुः।सापि देवी ततस्तानि शस्त्राण्यस्त्राणि चण्डिका॥ ४९ ॥

50. लीलयैव प्रचिच्छेद निजशस्त्रास्त्रवर्षिणी।अनायस्तानना देवी स्तूयमाना सुरर्षिभिः॥ ५० ॥

51. मुमोचासुरदेहेषु शस्त्राण्यस्त्राणि चेश्वरी।सोऽपि क्रुद्धो धुतसटो देव्या वाहनकेसरी॥ ५१ ॥

52. चचारासुरसैन्येषु वनेष्विव हुताशनः।निःश्वासान् मुमुचे यांश्च युध्यमाना रणेऽम्बिका॥ ५२ ॥

53. त एव सद्यः सम्भूता गणाः शतसहस्रशः।युयुधुस्ते परशुभिर्भिन्दिपालासिपट्टिशैः॥ ५३ ॥

54. नाशयन्तोऽसुरगणान् देवीशक्त्युपबृंहिताः।अवादयन्त पटहान् गणाः शङ्खांस्तथापरे॥ ५४ ॥

55. मृदङ्गांश्च तथैवान्ये तस्मिन् युद्धमहोत्सवे।ततो देवी त्रिशूलेन गदया शक्तिवृष्टिभिः॥ ५५ ॥

56. खड्गादिभिश्च शतशो निजघान महासुरान्।पातयामास चैवान्यान् घण्टास्वनविमोहितान्॥ ५६ ॥

57. असुरान् भुवि पाशेन बद्ध्वा चान्यानकर्षयत्।केचिद् द्विधा कृतास्तीक्ष्णैः खड्गपातैस्तथापरे॥ ५७ ॥

58. विपोथिता निपातेन गदया भुवि शेरते।वेमुश्च केचिद्रुधिरं मुसलेन भृशं हताः॥ ५८ ॥

59. केचिन्निपतिता भूमौ भिन्नाः शूलेन वक्षसि।निरन्तराः शरौघेण कृताः केचिद्रणाजिरे॥ ५९ ॥

60. श्ये*नानुकारिणः प्राणान् मुमुचुस्त्रिदशार्दनाः।केषांचिद् बाहवश्छिन्नाश्छिन्नग्रीवास्तथापरे॥ ६० ॥

61. शिरांसि पेतुरन्येषामन्ये मध्ये विदारिताः।विच्छिन्नजङ्घास्त्वपरे पेतुरुर्व्यां महासुराः॥ ६१ ॥

62. एकबाह्वक्षिचरणाः केचिद्देव्या द्विधा कृताः।छिन्नेऽपि चान्ये शिरसि पतिताः पुनरुत्थिताः॥ ६२ ॥

63. कबन्धा युयुधुर्देव्या गृहीतपरमायुधाः।ननृतुश्चापरे तत्र युद्धे तूर्यलयाश्रिताः॥ ६३ ॥

64. कबन्धाश्छिन्नशिरसः खड्गशक्त्यृष्टिपाणयः।तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो देवीमन्ये महासुराः॥ ६४ ॥

65. पातितै रथनागाश्वैरसुरैश्च वसुन्धरा।अगम्या साभवत्तत्र यत्राभूत्स महारणः॥ ६५ ॥

66. शोणितौघा महानद्यः सद्यस्तत्र प्रसुस्रुवुः।मध्ये चासुरसैन्यस्य वारणासुरवाजिनाम्॥ ६६ ॥

67. क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका।निन्ये क्षयं यथा वह्निस्तृणदारुमहाचयम्॥ ६७ ॥

68. स च सिंहो महानादमुत्सृजन्धुतकेसरः।शरीरेभ्योऽमरारीणामसूनिव विचिन्वति॥ ६८ ॥

69. देव्या गणैश्च तैस्तत्र कृतं युद्धं महासुरैः।यथैषां तुतुषुर्देवाः पुष्पवृष्टिमुचो दिवि॥ ॐ॥ ६९ ॥

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्येमहिषासुरसैन्यवधो नाम द्वितीयोऽध्यायः॥ २॥उवाच१, श्लोकाः ६८, एवम् ६९,एवमादितः॥अन्तर्गत देवीमाहात्म्यमें महिषासुरकी सेनाका वध