The Slaying of Mahishasura's Army

Original Text

1. ॐ ह्रीं ऋषिरुवाचoṃ hrīṃ ṛṣiruvāca॥ 1 ॥

2. देवासुरमभूद्युद्धं पूर्णमब्दशतं पुरा।महिषेऽसुराणामधिपे देवानां च पुरन्दरे॥ 2 ॥

   devāsuramabhūdyuddhaṃ pūrṇamabdaśataṃ purā|mahiṣe'surāṇāmadhipe devānāṃ ca purandare

3. तत्रासुरैर्महावीर्यैर्देवसैन्यं पराजितम्।जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रोऽभून्महिषासुरः॥ 3 ॥

   tatrāsurairmahāvīryairdevasainyaṃ parājitam|jitvā ca sakalān devānindro'bhūnmahiṣāsuraḥ

4. ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिम्।पुरस्कृत्य गतास्तत्र यत्रेशगरुडध्वजौ॥ 4 ॥

   tataḥ parājitā devāḥ padmayoniṃ prajāpatim|puraskṛtya gatāstatra yatreśagaruḍadhvajau

5. यथावृत्तं तयोस्तद्वन्महिषासुरचेष्टितम्।त्रिदशाः कथयामासुर्देवाभिभवविस्तरम्॥ 5 ॥

   yathāvṛttaṃ tayostadvanmahiṣāsuraceṣṭitam|tridaśāḥ kathayāmāsurdevābhibhavavistaram

6. सूर्येन्द्राग्न्यनिलेन्दूनां यमस्य वरुणस्य च।अन्येषां चाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति॥ 6 ॥

   sūryendrāgnyanilendūnāṃ yamasya varuṇasya ca|anyeṣāṃ cādhikārān sa svayamevādhitiṣṭhati

7. स्वर्गान्निराकृताः सर्वे तेन देवगणा भुवि।विचरन्ति यथा मर्त्या महिषेण दुरात्मना॥ 7 ॥

   svargānnirākṛtāḥ sarve tena devagaṇā bhuvi|vicaranti yathā martyā mahiṣeṇa durātmanā

8. एतद्वः कथितं सर्वममरारिविचेष्टितम्।शरणं वः प्रपन्नाः स्मो वधस्तस्य विचिन्त्यताम्॥ 8 ॥

   etadvaḥ kathitaṃ sarvamamarāriviceṣṭitam|śaraṇaṃ vaḥ prapannāḥ smo vadhastasya vicintyatām

9. इत्थं निशम्य देवानां वचांसि मधुसूदनः।चकार कोपं शम्भुश्च भ्रुकुटीकुटिलाननौ॥ 9 ॥

   itthaṃ niśamya devānāṃ vacāṃsi madhusūdanaḥ|cakāra kopaṃ śambhuśca bhrukuṭīkuṭilānanau

10. ततोऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिणो वदनात्ततः।निश्चक्राम महत्तेजो ब्रह्मणः शंकरस्य च॥ 10 ॥

    tato'tikopapūrṇasya cakriṇo vadanāttataḥ|niścakrāma mahattejo brahmaṇaḥ śaṃkarasya ca

11. अन्येषां चैव देवानां शक्रादीनां शरीरतः।निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैक्यं समगच्छत॥ 11 ॥

    anyeṣāṃ caiva devānāṃ śakrādīnāṃ śarīrataḥ|nirgataṃ sumahattejastaccaikyaṃ samagacchata

12. अतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्वतम्।ददृशुस्ते सुरास्तत्र ज्वालाव्याप्तदिगन्तरम्॥ 12 ॥

    atīva tejasaḥ kūṭaṃ jvalantamiva parvatam|dadṛśuste surāstatra jvālāvyāptadigantaram

13. अतुलं तत्र तत्तेजः सर्वदेवशरीरजम्।एकस्थं तदभून्नारी व्याप्तलोकत्रयं त्विषा॥ 13 ॥

    atulaṃ tatra tattejaḥ sarvadevaśarīrajam|ekasthaṃ tadabhūnnārī vyāptalokatrayaṃ tviṣā

14. यदभूच्छाम्भवं तेजस्तेनाजायत तन्मुखम्।याम्येन चाभवन् केशा बाहवो विष्णुतेजसा॥ 14 ॥

    yadabhūcchāmbhavaṃ tejastenājāyata tanmukham|yāmyena cābhavan keśā bāhavo viṣṇutejasā

15. सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यं चैन्द्रेण चाभवत्।वारुणेन च जङ्घोरू नितम्बस्तेजसा भुवः॥ 15 ॥

    saumyena stanayoryugmaṃ madhyaṃ caindreṇa cābhavat|vāruṇena ca jaṅghorū nitambastejasā bhuvaḥ

16. ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्गुल्योऽर्कतेजसा।वसूनां च कराङ्गुल्यः कौबेरेण च नासिका॥ 16 ॥

    brahmaṇastejasā pādau tadaṅgulyo'rkatejasā|vasūnāṃ ca karāṅgulyaḥ kaubereṇa ca nāsikā

17. तस्यास्तु दन्ताः सम्भूताः प्राजापत्येन तेजसा।नयनत्रितयं जज्ञे तथा पावकतेजसा॥ 17 ॥

    tasyāstu dantāḥ sambhūtāḥ prājāpatyena tejasā|nayanatritayaṃ jajñe tathā pāvakatejasā

18. भ्रुवौ च संध्ययोस्तेजः श्रवणावनिलस्य च।अन्येषां चैव देवानां सम्भवस्तेजसां शिवा॥ 18 ॥

    bhruvau ca saṃdhyayostejaḥ śravaṇāvanilasya ca|anyeṣāṃ caiva devānāṃ sambhavastejasāṃ śivā

19. ततः समस्तदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम्।तां विलोक्य मुदं प्रापुरमरा महिषार्दिताः॥ 19 ॥

    tataḥ samastadevānāṃ tejorāśisamudbhavām|tāṃ vilokya mudaṃ prāpuramarā mahiṣārditāḥ

20. शूलं शूलाद्विनिष्कृष्य ददौ तस्यै पिनाकधृक्।चक्रं च दत्तवान् कृष्णः समुत्पाद्य स्वचक्रतः॥ 20 ॥

    śūlaṃ śūlādviniṣkṛṣya dadau tasyai pinākadhṛk|cakraṃ ca dattavān kṛṣṇaḥ samutpādya svacakrataḥ

21. शङ्खं च वरुणः शक्तिं ददौ तस्यै हुताशनः।मारुतो दत्तवांश्चापं बाणपूर्णे तथेषुधी॥ 21 ॥

    śaṅkhaṃ ca varuṇaḥ śaktiṃ dadau tasyai hutāśanaḥ|māruto dattavāṃścāpaṃ bāṇapūrṇe tatheṣudhī

22. वज्रमिन्द्रः समुत्पाद्य कुलिशादमराधिपः।ददौ तस्यै सहस्राक्षो घण्टामैरावताद् गजात्॥ 22 ॥

    vajramindraḥ samutpādya kuliśādamarādhipaḥ|dadau tasyai sahasrākṣo ghaṇṭāmairāvatād gajāt

23. कालदण्डाद्यमो दण्डं पाशं चाम्बुपतिर्ददौ।प्रजापतिश्चाक्षमालां ददौ ब्रह्मा कमण्डलुम्॥ 23 ॥

    kāladaṇḍādyamo daṇḍaṃ pāśaṃ cāmbupatirdadau|prajāpatiścākṣamālāṃ dadau brahmā kamaṇḍalum

24. समस्तरोमकूपेषु निजरश्मीन् दिवाकरः।कालश्च दत्तवान् खड्गं तस्याश्चर्म 3 च निर्मलम्॥ 24 ॥

    samastaromakūpeṣu nijaraśmīn divākaraḥ|kālaśca dattavān khaḍgaṃ tasyāścarma 3 ca nirmalam

25. क्षीरोदश्चामलं हारमजरे च तथाम्बरे।चूडामणिं तथा दिव्यं कुण्डले कटकानि च॥ 25 ॥

    kṣīrodaścāmalaṃ hāramajare ca tathāmbare|cūḍāmaṇiṃ tathā divyaṃ kuṇḍale kaṭakāni ca

26. अर्धचन्द्रं तथा शुभ्रं केयूरान् सर्वबाहुषु।नूपुरौ विमलौ तद्वद् ग्रैवेयकमनुत्तमम्॥ 26 ॥

    ardhacandraṃ tathā śubhraṃ keyūrān sarvabāhuṣu|nūpurau vimalau tadvad graiveyakamanuttamam

27. अङ्गुलीयकरत्नानि समस्तास्वङ्गुलीषु च।विश्वकर्मा ददौ तस्यै परशुं चातिनिर्मलम्॥ 27 ॥

    aṅgulīyakaratnāni samastāsvaṅgulīṣu ca|viśvakarmā dadau tasyai paraśuṃ cātinirmalam

28. अस्त्राण्यनेकरूपाणि तथाभेद्यं च दंशनम्।अम्लानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापराम्॥ 28 ॥

    astrāṇyanekarūpāṇi tathābhedyaṃ ca daṃśanam|amlānapaṅkajāṃ mālāṃ śirasyurasi cāparām

29. अददज्जलधिस्तस्यै पङ्कजं चातिशोभनम्।हिमवान् वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च॥ 29 ॥

    adadajjaladhistasyai paṅkajaṃ cātiśobhanam|himavān vāhanaṃ siṃhaṃ ratnāni vividhāni ca

30. ददावशून्यं सुरया पानपात्रं धनाधिपः।शेषश्च सर्वनागेशो महामणिविभूषितम्॥ 30 ॥

    dadāvaśūnyaṃ surayā pānapātraṃ dhanādhipaḥ|śeṣaśca sarvanāgeśo mahāmaṇivibhūṣitam

31. नागहारं ददौ तस्यै धत्ते यः पृथिवीमिमाम्।अन्यैरपि सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा॥ 31 ॥

    nāgahāraṃ dadau tasyai dhatte yaḥ pṛthivīmimām|anyairapi surairdevī bhūṣaṇairāyudhaistathā

32. सम्मानिता ननादोच्चैः साट्टहासं मुहुर्मुहुः।तस्या नादेन घोरेण कृत्स्नमापूरितं नभः॥ 32 ॥

    sammānitā nanādoccaiḥ sāṭṭahāsaṃ muhurmuhuḥ|tasyā nādena ghoreṇa kṛtsnamāpūritaṃ nabhaḥ

33. अमायतातिमहता प्रतिशब्दो महानभूत्।चुक्षुभुः सकला लोकाः समुद्राश्च चकम्पिरे॥ 33 ॥

    amāyatātimahatā pratiśabdo mahānabhūt|cukṣubhuḥ sakalā lokāḥ samudrāśca cakampire

34. चचाल वसुधा चेलुः सकलाश्च महीधराः।जयेति देवाश्च मुदा तामूचुः सिंहवाहिनीम्॥ 34 ॥

    cacāla vasudhā celuḥ sakalāśca mahīdharāḥ|jayeti devāśca mudā tāmūcuḥ siṃhavāhinīm

35. तुष्टुवुर्मुनयश्चैनां भक्तिनम्रात्ममूर्तयः।दृष्ट्वा समस्तं संक्षुब्धं त्रैलोक्यममरारयः॥ 35 ॥

    tuṣṭuvurmunayaścaināṃ bhaktinamrātmamūrtayaḥ|dṛṣṭvā samastaṃ saṃkṣubdhaṃ trailokyamamarārayaḥ

36. सन्नद्धाखिलसैन्यास्ते समुत्तस्थुरुदायुधाः।आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिषासुरः॥ 36 ॥

    sannaddhākhilasainyāste samuttasthurudāyudhāḥ|āḥ kimetaditi krodhādābhāṣya mahiṣāsuraḥ

37. अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्वृतः।स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां त्विषा॥ 37 ॥

    abhyadhāvata taṃ śabdamaśeṣairasurairvṛtaḥ|sa dadarśa tato devīṃ vyāptalokatrayāṃ tviṣā

38. पादाक्रान्त्या नतभुवं किरीटोल्लिखिताम्बराम्।क्षोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिःस्वनेन ताम्॥ 38 ॥

    pādākrāntyā natabhuvaṃ kirīṭollikhitāmbarām|kṣobhitāśeṣapātālāṃ dhanurjyāniḥsvanena tām

39. दिशो भुजसहस्रेण समन्ताद् व्याप्य संस्थिताम्।ततः प्रववृते युद्धं तया देव्या सुरद्विषाम्॥ 39 ॥

    diśo bhujasahasreṇa samantād vyāpya saṃsthitām|tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tayā devyā suradviṣām

40. शस्त्रास्त्रैर्बहुधा मुक्तैरादीपितदिगन्तरम्।महिषासुरसेनानीश्चिक्षुराख्यो महासुरः॥ 40 ॥

    śastrāstrairbahudhā muktairādīpitadigantaram|mahiṣāsurasenānīścikṣurākhyo mahāsuraḥ

41. युयुधे चामरश्चान्यैश्चतुरङ्गबलान्वितः।रथानामयुतैः षड्भिरुदग्राख्यो महासुरः॥ 41 ॥

    yuyudhe cāmaraścānyaiścaturaṅgabalānvitaḥ|rathānāmayutaiḥ ṣaḍbhirudagrākhyo mahāsuraḥ

42. अयुध्यतायुतानां च सहस्रेण महाहनुः।पञ्चाशद्भिश्च नियुतैरसिलोमा महासुरः॥ 42 ॥

    ayudhyatāyutānāṃ ca sahasreṇa mahāhanuḥ|pañcāśadbhiśca niyutairasilomā mahāsuraḥ

43. अयुतानां शतैः षड्भिर्बाष्कलो युयुधे रणे।गजवाजिसहस्रौघैरनेकैः परिवारितः॥ 43 ॥

    ayutānāṃ śataiḥ ṣaḍbhirbāṣkalo yuyudhe raṇe|gajavājisahasraughairanekaiḥ parivāritaḥ

44. वृतो रथानां कोट्या च युद्धे तस्मिन्नयुध्यत।बिडालाख्योऽयुतानां च पञ्चाशद्भिरथायुतैः॥ 44 ॥

    vṛto rathānāṃ koṭyā ca yuddhe tasminnayudhyata|biḍālākhyo'yutānāṃ ca pañcāśadbhirathāyutaiḥ

45. युयुधे संयुगे तत्र रथानां परिवारितः।अन्ये च तत्रायुतशो रथनागहयैर्वृताः॥ 45 ॥

    yuyudhe saṃyuge tatra rathānāṃ parivāritaḥ|anye ca tatrāyutaśo rathanāgahayairvṛtāḥ

46. युयुधुः संयुगे देव्या सह तत्र महासुराः।कोटिकोटिसहस्रैस्तु रथानां दन्तिनां तथा॥ 46 ॥

    yuyudhuḥ saṃyuge devyā saha tatra mahāsurāḥ|koṭikoṭisahasraistu rathānāṃ dantināṃ tathā

47. हयानां च वृतो युद्धे तत्राभून्महिषासुरः।तोमरैर्भिन्दिपालैश्च शक्तिभिर्मुसलैस्तथा॥ 47 ॥

    hayānāṃ ca vṛto yuddhe tatrābhūnmahiṣāsuraḥ|tomarairbhindipālaiśca śaktibhirmusalaistathā

48. युयुधुः संयुगे देव्या खड्गैः परशुपट्टिशैः।केचिच्च चिक्षिपुः शक्तीः केचित्पाशांस्तथापरे॥ 48 ॥

    yuyudhuḥ saṃyuge devyā khaḍgaiḥ paraśupaṭṭiśaiḥ|kecicca cikṣipuḥ śaktīḥ kecitpāśāṃstathāpare

49. देवीं खड्गप्रहारैस्तु ते तां हन्तुं प्रचक्रमुः।सापि देवी ततस्तानि शस्त्राण्यस्त्राणि चण्डिका॥ 49 ॥

    devīṃ khaḍgaprahāraistu te tāṃ hantuṃ pracakramuḥ|sāpi devī tatastāni śastrāṇyastrāṇi caṇḍikā

50. लीलयैव प्रचिच्छेद निजशस्त्रास्त्रवर्षिणी।अनायस्तानना देवी स्तूयमाना सुरर्षिभिः॥ 50 ॥

    līlayaiva praciccheda nijaśastrāstravarṣiṇī|anāyastānanā devī stūyamānā surarṣibhiḥ

51. मुमोचासुरदेहेषु शस्त्राण्यस्त्राणि चेश्वरी।सोऽपि क्रुद्धो धुतसटो देव्या वाहनकेसरी॥ 51 ॥

    mumocāsuradeheṣu śastrāṇyastrāṇi ceśvarī|so'pi kruddho dhutasaṭo devyā vāhanakesarī

52. चचारासुरसैन्येषु वनेष्विव हुताशनः।निःश्वासान् मुमुचे यांश्च युध्यमाना रणेऽम्बिका॥ 52 ॥

    cacārāsurasainyeṣu vaneṣviva hutāśanaḥ|niḥśvāsān mumuce yāṃśca yudhyamānā raṇe'mbikā

53. त एव सद्यः सम्भूता गणाः शतसहस्रशः।युयुधुस्ते परशुभिर्भिन्दिपालासिपट्टिशैः॥ 53 ॥

    ta eva sadyaḥ sambhūtā gaṇāḥ śatasahasraśaḥ|yuyudhuste paraśubhirbhindipālāsipaṭṭiśaiḥ

54. नाशयन्तोऽसुरगणान् देवीशक्त्युपबृंहिताः।अवादयन्त पटहान् गणाः शङ्खांस्तथापरे॥ 54 ॥

    nāśayanto'suragaṇān devīśaktyupabṛṃhitāḥ|avādayanta paṭahān gaṇāḥ śaṅkhāṃstathāpare

55. मृदङ्गांश्च तथैवान्ये तस्मिन् युद्धमहोत्सवे।ततो देवी त्रिशूलेन गदया शक्तिवृष्टिभिः॥ 55 ॥

    mṛdaṅgāṃśca tathaivānye tasmin yuddhamahotsave|tato devī triśūlena gadayā śaktivṛṣṭibhiḥ

56. खड्गादिभिश्च शतशो निजघान महासुरान्।पातयामास चैवान्यान् घण्टास्वनविमोहितान्॥ 56 ॥

    khaḍgādibhiśca śataśo nijaghāna mahāsurān|pātayāmāsa caivānyān ghaṇṭāsvanavimohitān

57. असुरान् भुवि पाशेन बद्ध्वा चान्यानकर्षयत्।केचिद् द्विधा कृतास्तीक्ष्णैः खड्गपातैस्तथापरे॥ 57 ॥

    asurān bhuvi pāśena baddhvā cānyānakarṣayat|kecid dvidhā kṛtāstīkṣṇaiḥ khaḍgapātaistathāpare

58. विपोथिता निपातेन गदया भुवि शेरते।वेमुश्च केचिद्रुधिरं मुसलेन भृशं हताः॥ 58 ॥

    vipothitā nipātena gadayā bhuvi śerate|vemuśca kecidrudhiraṃ musalena bhṛśaṃ hatāḥ

59. केचिन्निपतिता भूमौ भिन्नाः शूलेन वक्षसि।निरन्तराः शरौघेण कृताः केचिद्रणाजिरे॥ 59 ॥

    kecinnipatitā bhūmau bhinnāḥ śūlena vakṣasi|nirantarāḥ śaraugheṇa kṛtāḥ kecidraṇājire

60. श्ये*नानुकारिणः प्राणान् मुमुचुस्त्रिदशार्दनाः।केषांचिद् बाहवश्छिन्नाश्छिन्नग्रीवास्तथापरे॥ 60 ॥

    śye*nānukāriṇaḥ prāṇān mumucustridaśārdanāḥ|keṣāṃcid bāhavaśchinnāśchinnagrīvāstathāpare

61. शिरांसि पेतुरन्येषामन्ये मध्ये विदारिताः।विच्छिन्नजङ्घास्त्वपरे पेतुरुर्व्यां महासुराः॥ 61 ॥

    śirāṃsi peturanyeṣāmanye madhye vidāritāḥ|vicchinnajaṅghāstvapare petururvyāṃ mahāsurāḥ

62. एकबाह्वक्षिचरणाः केचिद्देव्या द्विधा कृताः।छिन्नेऽपि चान्ये शिरसि पतिताः पुनरुत्थिताः॥ 62 ॥

    ekabāhvakṣicaraṇāḥ keciddevyā dvidhā kṛtāḥ|chinne'pi cānye śirasi patitāḥ punarutthitāḥ

63. कबन्धा युयुधुर्देव्या गृहीतपरमायुधाः।ननृतुश्चापरे तत्र युद्धे तूर्यलयाश्रिताः॥ 63 ॥

    kabandhā yuyudhurdevyā gṛhītaparamāyudhāḥ|nanṛtuścāpare tatra yuddhe tūryalayāśritāḥ

64. कबन्धाश्छिन्नशिरसः खड्गशक्त्यृष्टिपाणयः।तिष्ठ तिष्ठेति भाषन्तो देवीमन्ये महासुराः॥ 64 ॥

    kabandhāśchinnaśirasaḥ khaḍgaśaktyṛṣṭipāṇayaḥ|tiṣṭha tiṣṭheti bhāṣanto devīmanye mahāsurāḥ

65. पातितै रथनागाश्वैरसुरैश्च वसुन्धरा।अगम्या साभवत्तत्र यत्राभूत्स महारणः॥ 65 ॥

    pātitai rathanāgāśvairasuraiśca vasundharā|agamyā sābhavattatra yatrābhūtsa mahāraṇaḥ

66. शोणितौघा महानद्यः सद्यस्तत्र प्रसुस्रुवुः।मध्ये चासुरसैन्यस्य वारणासुरवाजिनाम्॥ 66 ॥

    śoṇitaughā mahānadyaḥ sadyastatra prasusruvuḥ|madhye cāsurasainyasya vāraṇāsuravājinām

67. क्षणेन तन्महासैन्यमसुराणां तथाम्बिका।निन्ये क्षयं यथा वह्निस्तृणदारुमहाचयम्॥ 67 ॥

    kṣaṇena tanmahāsainyamasurāṇāṃ tathāmbikā|ninye kṣayaṃ yathā vahnistṛṇadārumahācayam

68. स च सिंहो महानादमुत्सृजन्धुतकेसरः।शरीरेभ्योऽमरारीणामसूनिव विचिन्वति॥ 68 ॥

    sa ca siṃho mahānādamutsṛjandhutakesaraḥ|śarīrebhyo'marārīṇāmasūniva vicinvati

69. देव्या गणैश्च तैस्तत्र कृतं युद्धं महासुरैः।यथैषां तुतुषुर्देवाः पुष्पवृष्टिमुचो दिवि॥ ॐ॥ 69 ॥

    devyā gaṇaiśca taistatra kṛtaṃ yuddhaṃ mahāsuraiḥ|yathaiṣāṃ tutuṣurdevāḥ puṣpavṛṣṭimuco divi|| oṃ

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्येमहिषासुरसैन्यवधो नाम द्वितीयोऽध्यायः॥ २॥उवाच१, श्लोकाः ६८, एवम् ६९,एवमादितः॥अन्तर्गत देवीमाहात्म्यमें महिषासुरकी सेनाका वध