The Slaying of Mahishasura and His Generals

Original Text

1. ॐ ऋषिरुवाचoṃ ṛṣiruvāca॥ 1 ॥

2. निहन्यमानं तत्सैन्यमवलोक्य महासुरः।सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम्॥ 2 ॥

   nihanyamānaṃ tatsainyamavalokya mahāsuraḥ|senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām

3. स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरेऽसुरः।यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः॥ 3 ॥

   sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare'suraḥ|yathā merugireḥ śṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ

4. तस्यच्छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान्।जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम्॥ 4 ॥

   tasyacchittvā tato devī līlayaiva śarotkarān|jaghāna turagān bāṇairyantāraṃ caiva vājinām

5. चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम्।विव्याध चैव गात्रेषु छिन्नधन्वानमाशुगैः॥ 5 ॥

   ciccheda ca dhanuḥ sadyo dhvajaṃ cātisamucchritam|vivyādha caiva gātreṣu chinnadhanvānamāśugaiḥ

6. सच्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः।अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्मधरोऽसुरः॥ 6 ॥

   sacchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ|abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍgacarmadharo'suraḥ

7. सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि।आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान्॥ 7 ॥

   siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani|ājaghāna bhuje savye devīmapyativegavān

8. तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन।ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः॥ 8 ॥

   tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana|tato jagrāha śūlaṃ sa kopādaruṇalocanaḥ

9. चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः।जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात्॥ 9 ॥

   cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ|jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt

10. दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत।तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः॥ 10 ॥

    dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata|tacchūlaṃ śatadhā tena nītaṃ sa ca mahāsuraḥ

11. हते तस्मिन्महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ।आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः॥ 11 ॥

    hate tasminmahāvīrye mahiṣasya camūpatau|ājagāma gajārūḍhaścāmarastridaśārdanaḥ

12. सोऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम्।हुंकाराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम्॥ 12 ॥

    so'pi śaktiṃ mumocātha devyāstāmambikā drutam|huṃkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsa niṣprabhām

13. भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः।चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत्॥ 13 ॥

    bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ|cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat

14. ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः।बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा॥ 14 ॥

    tataḥ siṃhaḥ samutpatya gajakumbhāntare sthitaḥ|bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā

15. युद्ध्यमानौ ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ।युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः॥ 15 ॥

    yuddhyamānau tatastau tu tasmānnāgānmahīṃ gatau|yuyudhāte'tisaṃrabdhau prahārairatidāruṇaiḥ

16. ततो वेगात् खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा।करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम्॥ 16 ॥

    tato vegāt khamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā|karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthakkṛtam

17. उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः।दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः॥ 17 ॥

    udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ|dantamuṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ

18. देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम्।वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम्॥ 18 ॥

    devī kruddhā gadāpātaiścūrṇayāmāsa coddhatam|vāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam

19. उग्रास्यमुग्रवीर्यं च तथैव च महाहनुम्।त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी॥ 19 ॥

    ugrāsyamugravīryaṃ ca tathaiva ca mahāhanum|trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī

20. बिडालस्यासिना कायात्पातयामास वै शिरः।दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम्॥ 20 ॥

    biḍālasyāsinā kāyātpātayāmāsa vai śiraḥ|durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam

21. एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः।माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान्॥ 21 ॥

    evaṃ saṃkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ|māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsa tān gaṇān

22. कांश्चित्तुण्डप्रहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान्।लाङ्गूलताडितांश्चान्याञ्छृङ्गाभ्यां च विदारितान्॥ 22 ॥

    kāṃścittuṇḍaprahāreṇa khurakṣepaistathāparān|lāṅgūlatāḍitāṃścānyāñchṛṅgābhyāṃ ca vidāritān

23. वेगेन कांश्चिदपरान्नादेन भ्रमणेन च।निःश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले॥ 23 ॥

    vegena kāṃścidaparānnādena bhramaṇena ca|niḥśvāsapavanenānyān pātayāmāsa bhūtale

24. निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सोऽसुरः।सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततोऽम्बिका॥ 24 ॥

    nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so'suraḥ|siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato'mbikā

25. सोऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः।शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चांश्चिक्षेप च ननाद च॥ 25 ॥

    so'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ|śṛṅgābhyāṃ parvatānuccāṃścikṣepa ca nanāda ca

26. वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत।लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः॥ 26 ॥

    vegabhramaṇavikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata|lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ

27. धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घनाः।श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः॥ 27 ॥

    dhutaśṛṅgavibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanāḥ|śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso'calāḥ

28. इति क्रोधसमाध्मातमापतन्तं महासुरम्।दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत्॥ 28 ॥

    iti krodhasamādhmātamāpatantaṃ mahāsuram|dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadākarot

29. सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम्।तत्याज माहिषं रूपं सोऽपि बद्धो महामृधे॥ 29 ॥

    sā kṣiptvā tasya vai pāśaṃ taṃ babandha mahāsuram|tatyāja māhiṣaṃ rūpaṃ so'pi baddho mahāmṛdhe

30. ततः सिंहोऽभवत्सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः।छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत॥ 30 ॥

    tataḥ siṃho'bhavatsadyo yāvattasyāmbikā śiraḥ|chinatti tāvatpuruṣaḥ khaḍgapāṇiradṛśyata

31. तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः।तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सोऽभून्महागजः॥ 31 ॥

    tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ|taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so'bhūnmahāgajaḥ

32. करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्ज च।कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत॥ 32 ॥

    kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarja ca|karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata

33. ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः।तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम्॥ 33 ॥

    tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ|tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram

34. ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम्।पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना॥ 34 ॥

    tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pānamuttamam|papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā

35. ननर्द चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदोद्धतः।विषाणाभ्यां च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान्॥ 35 ॥

    nanarda cāsuraḥ so'pi balavīryamadoddhataḥ|viṣāṇābhyāṃ ca cikṣepa caṇḍikāṃ prati bhūdharān

36. सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः।उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम्॥ 36 ॥

    sā ca tān prahitāṃstena cūrṇayantī śarotkaraiḥ|uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram

37. देव्युवाचdevyuvāca॥ 37 ॥

38. गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम्।मया त्वयि हतेऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः॥ 38 ॥

    garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham|mayā tvayi hate'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ

39. ऋषिरुवाचṛṣiruvāca॥ 39 ॥

40. एवमुक्त्वा समुत्पत्य साऽऽरूढा तं महासुरम्।पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत्॥ 40 ॥

    evamuktvā samutpatya sā''rūḍhā taṃ mahāsuram|pādenākramya kaṇṭhe ca śūlenainamatāḍayat

41. ततः सोऽपि पदाऽऽक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः।अर्धनिष्क्रान्त एवासीद्1देव्या वीर्येण संवृतः॥ 41 ॥

    tataḥ so'pi padā''krāntastayā nijamukhāttataḥ|ardhaniṣkrānta evāsīd1devyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ

42. अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः।तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः॥ 42 ॥

    ardhaniṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ|tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ

43. ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत्।प्रहर्षं च परं जग्मुः सकला देवतागणाः॥ 43 ॥

    tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat|praharṣaṃ ca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ

44. तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सह दिव्यैर्महर्षिभिः।जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः॥ ॐ॥ 44 ॥

    tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ saha divyairmaharṣibhiḥ|jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ|| oṃ

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्येमहिषासुरवधो नाम तृतीयोऽध्यायः॥ ३॥उवाच ३, श्लोकाः ४१, एवम् ४४, एवमादितः॥