Indra and the Gods Praise the Devi

Original Text

1. ॐ ऋषिरुवाचoṃ ṛṣiruvāca॥ 1 ॥

2. शक्रादयः सुरगणा निहतेऽतिवीर्येतस्मिन्दुरात्मनि सुरारिबले च देव्या।तां तुष्टुवुः प्रणतिनम्रशिरोधरांसावाग्भिः प्रहर्षपुलकोद्गमचारुदेहाः॥ 2 ॥

   śakrādayaḥ suragaṇā nihate'tivīryetasmindurātmani surāribale ca devyā|tāṃ tuṣṭuvuḥ praṇatinamraśirodharāṃsāvāgbhiḥ praharṣapulakodgamacārudehāḥ

3. देव्या यया ततमिदं जगदात्मशक्त्यानिश्शेषदेवगणशक्तिसमूहमूर्त्या।तामम्बिकामखिलदेवमहर्षिपूज्यांभक्त्या नताः स्म विदधातु शुभानि सा नः॥ 3 ॥

   devyā yayā tatamidaṃ jagadātmaśaktyāniśśeṣadevagaṇaśaktisamūhamūrtyā|tāmambikāmakhiladevamaharṣipūjyāṃbhaktyā natāḥ sma vidadhātu śubhāni sā naḥ

4. यस्याः प्रभावमतुलं भगवाननन्तोब्रह्मा हरश्च न हि वक्तुमलं बलं च।सा चण्डिकाखिलजगत्परिपालनायनाशाय चाशुभभयस्य मतिं करोतु॥ 4 ॥

   yasyāḥ prabhāvamatulaṃ bhagavānanantobrahmā haraśca na hi vaktumalaṃ balaṃ ca|sā caṇḍikākhilajagatparipālanāyanāśāya cāśubhabhayasya matiṃ karotu

5. या श्रीः स्वयं सुकृतिनां भवनेष्वलक्ष्मीःपापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धिः।श्रद्धा सतां कुलजनप्रभवस्य लज्जातां त्वां नताः स्म परिपालय देवि विश्वम्॥ 5 ॥

   yā śrīḥ svayaṃ sukṛtināṃ bhavaneṣvalakṣmīḥpāpātmanāṃ kṛtadhiyāṃ hṛdayeṣu buddhiḥ|śraddhā satāṃ kulajanaprabhavasya lajjātāṃ tvāṃ natāḥ sma paripālaya devi viśvam

6. किं वर्णयाम तव रूपमचिन्त्यमेतत्किं चातिवीर्यमसुरक्षयकारि भूरि।किं चाहवेषु चरितानि तवाद्भुतानिसर्वेषु देव्यसुरदेवगणादिकेषु॥ 6 ॥

   kiṃ varṇayāma tava rūpamacintyametatkiṃ cātivīryamasurakṣayakāri bhūri|kiṃ cāhaveṣu caritāni tavādbhutānisarveṣu devyasuradevagaṇādikeṣu

7. हेतुः समस्तजगतां त्रिगुणापि दोषै-र्न ज्ञायसे हरिहरादिभिरप्यपारा।सर्वाश्रयाखिलमिदं जगदंशभूत-मव्याकृता हि परमा प्रकृतिस्त्वमाद्या॥ 7 ॥

   hetuḥ samastajagatāṃ triguṇāpi doṣai-rna jñāyase hariharādibhirapyapārā|sarvāśrayākhilamidaṃ jagadaṃśabhūta-mavyākṛtā hi paramā prakṛtistvamādyā

8. यस्याः समस्तसुरता समुदीरणेनतृप्तिं प्रयाति सकलेषु मखेषु देवि।स्वाहासि वै पितृगणस्य च तृप्तिहेतु-रुच्चार्यसे त्वमत एव जनैः स्वधा च॥ 8 ॥

   yasyāḥ samastasuratā samudīraṇenatṛptiṃ prayāti sakaleṣu makheṣu devi|svāhāsi vai pitṛgaṇasya ca tṛptihetu-ruccāryase tvamata eva janaiḥ svadhā ca

9. या मुक्तिहेतुरविचिन्त्यमहाव्रता त्व*-मभ्यस्यसे सुनियतेन्द्रियतत्त्वसारैः।मोक्षार्थिभिर्मुनिभिरस्तसमस्तदोषै-र्विद्यासि सा भगवती परमा हि देवि॥ 9 ॥

   yā muktiheturavicintyamahāvratā tva*-mabhyasyase suniyatendriyatattvasāraiḥ|mokṣārthibhirmunibhirastasamastadoṣai-rvidyāsi sā bhagavatī paramā hi devi

10. शब्दात्मिका सुविमलर्ग्यजुषां निधान-मुद्गीथरम्यपदपाठवतां च साम्नाम्।देवी त्रयी भगवती भवभावनायवार्ता च सर्वजगतां परमार्तिहन्त्री॥ 10 ॥

    śabdātmikā suvimalargyajuṣāṃ nidhāna-mudgītharamyapadapāṭhavatāṃ ca sāmnām|devī trayī bhagavatī bhavabhāvanāyavārtā ca sarvajagatāṃ paramārtihantrī

11. मेधासि देवि विदिताखिलशास्त्रसारादुर्गासि दुर्गभवसागरनौरसङ्गा।श्रीः कैटभारिहृदयैककृताधिवासागौरी त्वमेव शशिमौलिकृतप्रतिष्ठा॥ 11 ॥

    medhāsi devi viditākhilaśāstrasārādurgāsi durgabhavasāgaranaurasaṅgā|śrīḥ kaiṭabhārihṛdayaikakṛtādhivāsāgaurī tvameva śaśimaulikṛtapratiṣṭhā

12. ईषत्सहासममलं परिपूर्णचन्द्र-बिम्बानुकारि कनकोत्तमकान्तिकान्तम्।अत्यद्भुतं प्रहृतमात्तरुषा तथापिवक्त्रं विलोक्य सहसा महिषासुरेण॥ 12 ॥

    īṣatsahāsamamalaṃ paripūrṇacandra-bimbānukāri kanakottamakāntikāntam|atyadbhutaṃ prahṛtamāttaruṣā tathāpivaktraṃ vilokya sahasā mahiṣāsureṇa

13. दृष्ट्वा तु देवि कुपितं भ्रुकुटीकराल-मुद्यच्छशाङ्कसदृशच्छवि यन्न सद्यः।प्राणान्मुमोच महिषस्तदतीव चित्रंकैर्जीव्यते हि कुपितान्तकदर्शनेन॥ 13 ॥

    dṛṣṭvā tu devi kupitaṃ bhrukuṭīkarāla-mudyacchaśāṅkasadṛśacchavi yanna sadyaḥ|prāṇānmumoca mahiṣastadatīva citraṃkairjīvyate hi kupitāntakadarśanena

14. देवि प्रसीद परमा भवती भवायसद्यो विनाशयसि कोपवती कुलानि।विज्ञातमेतदधुनैव यदस्तमेत-न्नीतं बलं सुविपुलं महिषासुरस्य॥ 14 ॥

    devi prasīda paramā bhavatī bhavāyasadyo vināśayasi kopavatī kulāni|vijñātametadadhunaiva yadastameta-nnītaṃ balaṃ suvipulaṃ mahiṣāsurasya

15. ते सम्मता जनपदेषु धनानि तेषांतेषां यशांसि न च सीदति धर्मवर्गः।धन्यास्त एव निभृतात्मजभृत्यदारायेषां सदाभ्युदयदा भवती प्रसन्ना॥ 15 ॥

    te sammatā janapadeṣu dhanāni teṣāṃteṣāṃ yaśāṃsi na ca sīdati dharmavargaḥ|dhanyāsta eva nibhṛtātmajabhṛtyadārāyeṣāṃ sadābhyudayadā bhavatī prasannā

16. धर्म्याणि देवि सकलानि सदैव कर्मा-ण्यत्यादृतः प्रतिदिनं सुकृती करोति।स्वर्गं प्रयाति च ततो भवतीप्रसादा-ल्लोकत्रयेऽपि फलदा ननु देवि तेन॥ 16 ॥

    dharmyāṇi devi sakalāni sadaiva karmā-ṇyatyādṛtaḥ pratidinaṃ sukṛtī karoti|svargaṃ prayāti ca tato bhavatīprasādā-llokatraye'pi phaladā nanu devi tena

17. दुर्गे स्मृता हरसि भीतिमशेषजन्तोःस्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभां ददासि।दारिद्र्यदुःखभयहारिणि का त्वदन्यासर्वोपकारकरणाय सदाऽऽर्द्रचित्ता॥ 17 ॥

    durge smṛtā harasi bhītimaśeṣajantoḥsvasthaiḥ smṛtā matimatīva śubhāṃ dadāsi|dāridryaduḥkhabhayahāriṇi kā tvadanyāsarvopakārakaraṇāya sadā''rdracittā

18. एभिर्हतैर्जगदुपैति सुखं तथैतेकुर्वन्तु नाम नरकाय चिराय पापम्।संग्राममृत्युमधिगम्य दिवं प्रयान्तुमत्वेति नूनमहितान् विनिहंसि देवि॥ 18 ॥

    ebhirhatairjagadupaiti sukhaṃ tathaitekurvantu nāma narakāya cirāya pāpam|saṃgrāmamṛtyumadhigamya divaṃ prayāntumatveti nūnamahitān vinihaṃsi devi

19. दृष्ट्वैव किं न भवती प्रकरोति भस्मसर्वासुरानरिषु यत्प्रहिणोषि शस्त्रम्।लोकान् प्रयान्तु रिपवोऽपि हि शस्त्रपूताइत्थं मतिर्भवति तेष्वपि तेऽतिसाध्वी॥ 19 ॥

    dṛṣṭvaiva kiṃ na bhavatī prakaroti bhasmasarvāsurānariṣu yatprahiṇoṣi śastram|lokān prayāntu ripavo'pi hi śastrapūtāitthaṃ matirbhavati teṣvapi te'tisādhvī

20. खड्गप्रभानिकरविस्फुरणैस्तथोग्रैःशूलाग्रकान्तिनिवहेन दृशोऽसुराणाम्।यन्नागता विलयमंशुमदिन्दुखण्ड-योग्याननं तव विलोकयतां तदेतत्॥ 20 ॥

    khaḍgaprabhānikaravisphuraṇaistathograiḥśūlāgrakāntinivahena dṛśo'surāṇām|yannāgatā vilayamaṃśumadindukhaṇḍa-yogyānanaṃ tava vilokayatāṃ tadetat

21. दुर्वृत्तवृत्तशमनं तव देवि शीलंरूपं तथैतदविचिन्त्यमतुल्यमन्यैः।वीर्यं च हन्तृ हृतदेवपराक्रमाणांवैरिष्वपि प्रकटितैव दया त्वयेत्थम्॥ 21 ॥

    durvṛttavṛttaśamanaṃ tava devi śīlaṃrūpaṃ tathaitadavicintyamatulyamanyaiḥ|vīryaṃ ca hantṛ hṛtadevaparākramāṇāṃvairiṣvapi prakaṭitaiva dayā tvayettham

22. केनोपमा भवतु तेऽस्य पराक्रमस्यरूपं च शत्रुभयकार्यतिहारि कुत्र।चित्ते कृपा समरनिष्ठुरता च दृष्टात्वय्येव देवि वरदे भुवनत्रयेऽपि॥ 22 ॥

    kenopamā bhavatu te'sya parākramasyarūpaṃ ca śatrubhayakāryatihāri kutra|citte kṛpā samaraniṣṭhuratā ca dṛṣṭātvayyeva devi varade bhuvanatraye'pi

23. त्रैलोक्यमेतदखिलं रिपुनाशनेनत्रातं त्वया समरमूर्धनि तेऽपि हत्वा।नीता दिवं रिपुगणा भयमप्यपास्त-मस्माकमुन्मदसुरारिभवं नमस्ते॥ 23 ॥

    trailokyametadakhilaṃ ripunāśanenatrātaṃ tvayā samaramūrdhani te'pi hatvā|nītā divaṃ ripugaṇā bhayamapyapāsta-masmākamunmadasurāribhavaṃ namaste

24. शूलेन पाहि नो देवि पाहि खड्गेन चाम्बिके।घण्टास्वनेन नः पाहि चापज्यानिःस्वनेन च॥ 24 ॥

    śūlena pāhi no devi pāhi khaḍgena cāmbike|ghaṇṭāsvanena naḥ pāhi cāpajyāniḥsvanena ca

25. प्राच्यां रक्ष प्रतीच्यां च चण्डिके रक्ष दक्षिणे।भ्रामणेनात्मशूलस्य उत्तरस्यां तथेश्वरि॥ 25 ॥

    prācyāṃ rakṣa pratīcyāṃ ca caṇḍike rakṣa dakṣiṇe|bhrāmaṇenātmaśūlasya uttarasyāṃ tatheśvari

26. सौम्यानि यानि रूपाणि त्रैलोक्ये विचरन्ति ते।यानि चात्यर्थघोराणि तै रक्षास्मांस्तथा भुवम्॥ 26 ॥

    saumyāni yāni rūpāṇi trailokye vicaranti te|yāni cātyarthaghorāṇi tai rakṣāsmāṃstathā bhuvam

27. खड्गशूलगदादीनि यानि चास्त्राणि तेऽम्बिके।करपल्लवसङ्गीनि तैरस्मान् रक्ष सर्वतः॥ 27 ॥

    khaḍgaśūlagadādīni yāni cāstrāṇi te'mbike|karapallavasaṅgīni tairasmān rakṣa sarvataḥ

28. ऋषिरुवाचṛṣiruvāca॥ 28 ॥

29. एवं स्तुता सुरैर्दिव्यैः कुसुमैर्नन्दनोद्भवैः।अर्चिता जगतां धात्री तथा गन्धानुलेपनैः॥ 29 ॥

    evaṃ stutā surairdivyaiḥ kusumairnandanodbhavaiḥ|arcitā jagatāṃ dhātrī tathā gandhānulepanaiḥ

30. भक्त्या समस्तैस्त्रिदशैर्दिव्यैर्धूपैस्तु धूपिता।प्राह प्रसादसुमुखी समस्तान् प्रणतान् सुरान्॥ 30 ॥

    bhaktyā samastaistridaśairdivyairdhūpaistu dhūpitā|prāha prasādasumukhī samastān praṇatān surān

31. देव्युवाचdevyuvāca॥ 31 ॥

32. व्रियतां त्रिदशाः सर्वे यदस्मत्तोऽभिवाञ्छितम्॥ 32 ॥

    vriyatāṃ tridaśāḥ sarve yadasmatto'bhivāñchitam

33. देवा ऊचुःdevā ūcuḥ॥ 33 ॥

34. भगवत्या कृतं सर्वं न किंचिदवशिष्यते॥ 34 ॥

    bhagavatyā kṛtaṃ sarvaṃ na kiṃcidavaśiṣyate

35. यदयं निहतः शत्रुरस्माकं महिषासुरः।यदि चापि वरो देयस्त्वयास्माकं महेश्वरि॥ 35 ॥

    yadayaṃ nihataḥ śatrurasmākaṃ mahiṣāsuraḥ|yadi cāpi varo deyastvayāsmākaṃ maheśvari

36. संस्मृता संस्मृता त्वं नो हिंसेथाः परमापदः।यश्च मर्त्यः स्तवैरेभिस्त्वां स्तोष्यत्यमलानने॥ 36 ॥

    saṃsmṛtā saṃsmṛtā tvaṃ no hiṃsethāḥ paramāpadaḥ|yaśca martyaḥ stavairebhistvāṃ stoṣyatyamalānane

37. तस्य वित्तर्द्धिविभवैर्धनदारादिसम्पदाम्।वृद्धयेऽस्मत्प्रसन्ना त्वं भवेथाः सर्वदाम्बिके॥ 37 ॥

    tasya vittarddhivibhavairdhanadārādisampadām|vṛddhaye'smatprasannā tvaṃ bhavethāḥ sarvadāmbike

38. ऋषिरुवाचṛṣiruvāca॥ 38 ॥

39. इति प्रसादिता देवैर्जगतोऽर्थे तथाऽऽत्मनः।तथेत्युक्त्वा भद्रकाली बभूवान्तर्हिता नृप॥ 39 ॥

    iti prasāditā devairjagato'rthe tathā''tmanaḥ|tathetyuktvā bhadrakālī babhūvāntarhitā nṛpa

40. इत्येतत्कथितं भूप सम्भूता सा यथा पुरा।देवी देवशरीरेभ्यो जगत्त्रयहितैषिणी॥ 40 ॥

    ityetatkathitaṃ bhūpa sambhūtā sā yathā purā|devī devaśarīrebhyo jagattrayahitaiṣiṇī

41. पुनश्च गौरीदेहात्सा समुद्भूता यथाभवत्।वधाय दुष्टदैत्यानां तथा शुम्भनिशुम्भयोः॥ 41 ॥

    punaśca gaurīdehātsā samudbhūtā yathābhavat|vadhāya duṣṭadaityānāṃ tathā śumbhaniśumbhayoḥ

42. रक्षणाय च लोकानां देवानामुपकारिणी।तच्छृणुष्व मयाऽऽख्यातं यथावत्कथयामि ते॥ ह्रीं ॐ॥ 42 ॥

    rakṣaṇāya ca lokānāṃ devānāmupakāriṇī|tacchṛṇuṣva mayā''khyātaṃ yathāvatkathayāmi te|| hrīṃ oṃ

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्येशक्रादिस्तुतिर्नाम चतुर्थोऽध्यायः॥ ४॥उवाच ५, अर्धश्लोकौ २, श्लोकाः ३५,एवम् ४२, एवमादितः॥