रक्तबीज वध

मूल पाठ

1. ॐ ऋषिरुवाच॥ १ ॥

2. चण्डे च निहते दैत्ये मुण्डे च विनिपातिते।बहुलेषु च सैन्येषु क्षयितेष्वसुरेश्वरः॥ २ ॥

3. ततः कोपपराधीनचेताः शुम्भः प्रतापवान्।उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह॥ ३ ॥

4. अद्य सर्वबलैर्दैत्याः षडशीतिरुदायुधाः।कम्बूनां चतुरशीतिर्निर्यान्तु स्वबलैर्वृताः॥ ४ ॥

5. कोटिवीर्याणि पञ्चाशदसुराणां कुलानि वै।शतं कुलानि धौम्राणां निर्गच्छन्तु ममाज्ञया॥ ५ ॥

6. कालका दौर्हृदा मौर्याः कालकेयास्तथासुराः।युद्धाय सज्जा निर्यान्तु आज्ञया त्वरिता मम॥ ६ ॥

7. इत्याज्ञाप्यासुरपतिः शुम्भो भैरवशासनः।निर्जगाम महासैन्यसहस्रैर्बहुभिर्वृतः॥ ७ ॥

8. आयान्तं चण्डिका दृष्ट्वा तत्सैन्यमतिभीषणम्।ज्यास्वनैः पूरयामास धरणीगगनान्तरम्॥ ८ ॥

9. ततः सिंहो महानादमतीव कृतवान् नृप।घण्टास्वनेन तन्नादमम्बिका चोपबृंहयत्॥ ९ ॥

10. धनुर्ज्यासिंहघण्टानां नादापूरितदिङ् मुखा।निनादैर्भीषणैः काली जिग्ये विस्तारितानना॥ १० ॥

11. तं निनादमुपश्रुत्य दैत्यसैन्यैश्चतुर्दिशम्।देवी सिंहस्तथा काली सरोषैः परिवारिताः॥ ११ ॥

12. एतस्मिन्नन्तरे भूप विनाशाय सुरद्विषाम्।भवायामरसिंहानामतिवीर्यबलान्विताः॥ १२ ॥

13. ब्रह्मेशगुहविष्णूनां तथेन्द्रस्य च शक्तयः।शरीरेभ्यो विनिष्क्रम्य तद्रूपैश्चण्डिकां ययुः॥ १३ ॥

14. यस्य देवस्य यद्रूपं यथाभूषणवाहनम्।तद्वदेव हि तच्छक्तिरसुरान् योद्धुमाययौ॥ १४ ॥

15. हंसयुक्तविमानाग्रे साक्षसूत्रकमण्डलुः।आयाता ब्रह्मणः शक्तिर्ब्रह्माणी साभिधीयते॥ १५ ॥

16. माहेश्वरी वृषारूढा त्रिशूलवरधारिणी।महाहिवलया प्राप्ता चन्द्ररेखाविभूषणा॥ १६ ॥

17. कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना।योद्धुमभ्याययौ दैत्यानम्बिका गुहरूपिणी॥ १७ ॥

18. तथैव वैष्णवी शक्तिर्गरुडोपरि संस्थिता।शङ्खचक्रगदाशार्ङ्गखड्गहस्ताभ्युपाययौ॥ १८ ॥

19. यज्ञवाराहमतुलं रूपं या बिभ्रतो हरेः।शक्तिः साप्याययौ तत्र वाराहीं बिभ्रती तनुम्॥ १९ ॥

20. नारसिंही नृसिंहस्य बिभ्रती सदृशं वपुः।प्राप्ता तत्र सटाक्षेपक्षिप्तनक्षत्रसंहतिः॥ २० ॥

21. वज्रहस्ता तथैवैन्द्री गजराजोपरि स्थिता।प्राप्ता सहस्रनयना यथा शक्रस्तथैव सा॥ २१ ॥

22. ततः परिवृतस्ताभिरीशानो देवशक्तिभिः।हन्यन्तामसुराः शीघ्रं मम प्रीत्याऽऽह चण्डिकाम्॥ २२ ॥

23. ततो देवीशरीरात्तु विनिष्क्रान्तातिभीषणा।चण्डिकाशक्तिरत्युग्रा शिवाशतनिनादिनी॥ २३ ॥

24. सा चाह धूम्रजटिलमीशानमपराजिता।दूत त्वं गच्छ भगवन् पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः॥ २४ ॥

25. ब्रूहि शुम्भं निशुम्भं च दानवावतिगर्वितौ।ये चान्ये दानवास्तत्र युद्धाय समुपस्थिताः॥ २५ ॥

26. त्रैलोक्यमिन्द्रो लभतां देवाः सन्तु हविर्भुजः।यूयं प्रयात पातालं यदि जीवितुमिच्छथ॥ २६ ॥

27. बलावलेपादथ चेद्भवन्तो युद्धकाङ् क्षिणः।तदागच्छत तृप्यन्तु मच्छिवाः पिशितेन वः॥ २७ ॥

28. यतो नियुक्तो दौत्येन तया देव्या शिवः स्वयम्।शिवदूतीति लोकेऽस्मिंस्ततः सा ख्यातिमागता॥ २८ ॥

29. तेऽपि श्रुत्वा वचो देव्याः शर्वाख्यातं महासुराः।अमर्षापूरिता जग्मुर्यत्र कात्यायनी स्थिता॥ २९ ॥

30. ततः प्रथममेवाग्रे शरशक्त्यृष्टिवृष्टिभिः।ववर्षुरुद्धतामर्षास्तां देवीममरारयः॥ ३० ॥

31. सा च तान् प्रहितान् बाणाञ्छूलशक्तिपरश्वधान्।चिच्छेद लीलयाऽऽध्मातधनुर्मुक्तैर्महेषुभिः॥ ३१ ॥

32. तस्याग्रतस्तथा काली शूलपातविदारितान्।खट्वाङ्गपोथितांश्चारीन् कुर्वती व्यचरत्तदा॥ ३२ ॥

33. कमण्डलुजलाक्षेपहतवीर्यान् हतौजसः।ब्रह्माणी चाकरोच्छत्रून् येन येन स्म धावति॥ ३३ ॥

34. माहेश्वरी त्रिशूलेन तथा चक्रेण वैष्णवी।दैत्याञ्जघान कौमारी तथा शक्त्यातिकोपना॥ ३४ ॥

35. ऐन्द्रीकुलिशपातेन शतशो दैत्यदानवाः।पेतुर्विदारिताः पृथ्व्यां रुधिरौघप्रवर्षिणः॥ ३५ ॥

36. तुण्डप्रहारविध्वस्ता दंष्ट्राग्रक्षतवक्षसः।वाराहमूर्त्या न्यपतंश्चक्रेण च विदारिताः॥ ३६ ॥

37. नखैर्विदारितांश्चान्यान् भक्षयन्ती महासुरान्।नारसिंही चचाराजौ नादापूर्णदिगम्बरा॥ ३७ ॥

38. चण्डाट्टहासैरसुराः शिवदूत्यभिदूषिताः।पेतुः पृथिव्यां पतितांस्तांश्चखादाथ सा तदा॥ ३८ ॥

39. इति मातृगणं क्रुद्धं मर्दयन्तं महासुरान्।दृष्ट्वाभ्युपायैर्विविधैर्नेशुर्देवारिसैनिकाः॥ ३९ ॥

40. पलायनपरान् दृष्ट्वा दैत्यान् मातृगणार्दितान्।योद्धुमभ्याययौ क्रुद्धो रक्तबीजो महासुरः॥ ४० ॥

41. रक्तबिन्दुर्यदा भूमौ पतत्यस्य शरीरतः।समुत्पतति मेदिन्यां तत्प्रमाणस्तदासुरः॥ ४१ ॥

42. युयुधे स गदापाणिरिन्द्रशक्त्या महासुरः।ततश्चैन्द्री स्ववज्रेण रक्तबीजमताडयत्॥ ४२ ॥

43. कुलिशेनाहतस्याशु बहु सुस्राव शोणितम्।समुत्तस्थुस्ततो योधास्तद्रूपास्तत्पराक्रमाः॥ ४३ ॥

44. यावन्तः पतितास्तस्य शरीराद्रक्तबिन्दवः।तावन्तः पुरुषा जातास्तद्वीर्यबलविक्रमाः॥ ४४ ॥

45. ते चापि युयुधुस्तत्र पुरुषा रक्तसम्भवाः।समं मातृभिरत्युग्रशस्त्रपातातिभीषणम्॥ ४५ ॥

46. पुनश्च वज्रपातेन क्षतमस्य शिरो यदा।ववाह रक्तं पुरुषास्ततो जाताः सहस्रशः॥ ४६ ॥

47. वैष्णवी समरे चैनं चक्रेणाभिजघान ह।गदया ताडयामास ऐन्द्री तमसुरेश्वरम्॥ ४७ ॥

48. वैष्णवीचक्रभिन्नस्य रुधिरस्रावसम्भवैः।सहस्रशो जगद्व्याप्तं तत्प्रमाणैर्महासुरैः॥ ४८ ॥

49. शक्त्या जघान कौमारी वाराही च तथासिना।माहेश्वरी त्रिशूलेन रक्तबीजं महासुरम्॥ ४९ ॥

50. स चापि गदया दैत्यः सर्वा एवाहनत् पृथक्।मातॄः कोपसमाविष्टो रक्तबीजो महासुरः॥ ५० ॥

51. तस्याहतस्य बहुधा शक्तिशूलादिभिर्भुवि।पपात यो वै रक्तौघस्तेनासञ्छतशोऽसुराः॥ ५१ ॥

52. तैश्चासुरासृक्सम्भूतैरसुरैः सकलं जगत्।व्याप्तमासीत्ततो देवा भयमाजग्मुरुत्तमम्॥ ५२ ॥

53. तान् विषण्णान् सुरान् दृष्ट्वा चण्डिका प्राह सत्वरा।उवाच कालीं चामुण्डे विस्तीर्णं वदनं कुरु॥ ५३ ॥

54. मच्छस्त्रपातसम्भूतान् रक्तबिन्दून्महासुरान्।रक्तबिन्दोः प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेणानेन वेगिना॥ ५४ ॥

55. भक्षयन्ती चर रणे तदुत्पन्नान्महासुरान्।एवमेष क्षयं दैत्यः क्षीणरक्तो गमिष्यति॥ ५५ ॥

56. भक्ष्यमाणास्त्वया चोग्रा न चोत्पत्स्यन्ति चापरे।इत्युक्त्वा तां ततो देवी शूलेनाभिजघान तम्॥ ५६ ॥

57. मुखेन काली जगृहे रक्तबीजस्य शोणितम्।ततोऽसावाजघानाथ गदया तत्र चण्डिकाम्॥ ५७ ॥

58. न चास्या वेदनां चक्रे गदापातोऽल्पिकामपि।तस्याहतस्य देहात्तु बहु सुस्राव शोणितम्॥ ५८ ॥

59. यतस्ततस्तद्वक्त्रेण चामुण्डा सम्प्रतीच्छति।मुखे समुद्गता येऽस्या रक्तपातान्महासुराः॥ ५९ ॥

60. तांश्चखादाथ चामुण्डा पपौ तस्य च शोणितम्।देवी शूलेन वज्रेण बाणैरसिभिर्ऋष्टिभिः॥ ६० ॥

61. जघान रक्तबीजं तं चामुण्डापीतशोणितम्।स पपात महीपृष्ठे शस्त्रसङ्घसमाहतः॥ ६१ ॥

62. नीरक्तश्च महीपाल रक्तबीजो महासुरः।ततस्ते हर्षमतुलमवापुस्त्रिदशा नृप॥ ६२ ॥

63. तेषां मातृगणो जातो ननर्तासृङ् मदोद्धतः॥ ॐ॥ ६३ ॥

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्येरक्तबीजवधो नामाष्टमोऽध्यायः॥ ८॥उवाच १, अर्धश्लोकः १, श्लोकाः ६१, एवम्६३, एवमादितः॥