देवताओं द्वारा स्तुति व शुम्भ के दूत का संवाद

मूल पाठ

1. ॐ क्लीं ऋषिरुवाच॥ १ ॥

2. पुरा शुम्भनिशुम्भाभ्यामसुराभ्यां शचीपतेः।त्रैलोक्यं यज्ञभागाश्च हृता मदबलाश्रयात्॥ २ ॥

3. तावेव सूर्यतां तद्वदधिकारं तथैन्दवम्।कौबेरमथ याम्यं च चक्राते वरुणस्य च॥ ३ ॥

4. तावेव पवनर्द्धिं च चक्रतुर्वह्निकर्म च।ततो देवा विनिर्धूता भ्रष्टराज्याः पराजिताः॥ ४ ॥

5. हृताधिकारास्त्रिदशास्ताभ्यां सर्वे निराकृताः।महासुराभ्यां तां देवीं संस्मरन्त्यपराजिताम्॥ ५ ॥

6. तयास्माकं वरो दत्तो यथाऽऽपत्सु स्मृताखिलाः।भवतां नाशयिष्यामि तत्क्षणात्परमापदः॥ ६ ॥

7. इति कृत्वा मतिं देवा हिमवन्तं नगेश्वरम्।जग्मुस्तत्र ततो देवीं विष्णुमायां प्रतुष्टुवुः॥ ७ ॥

8. देवा ऊचुः॥ ८ ॥

9. नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः।नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः प्रणताः स्म ताम्॥ ९ ॥

10. रौद्रायै नमो नित्यायै गौर्यै धात्र्यै नमो नमः।ज्योत्स्नायै चेन्दुरूपिण्यै सुखायै सततं नमः॥ १० ॥

11. कल्याण्यै प्रणतां वृद्ध्यै सिद्ध्यै कुर्मो नमो नमः।नैर्ऋत्यै भूभृतां लक्ष्म्यै शर्वाण्यै ते नमो नमः॥ ११ ॥

12. दुर्गायै दुर्गपारायै सारायै सर्वकारिण्यै।ख्यात्यै तथैव कृष्णायै धूम्रायै सततं नमः॥ १२ ॥

13. अतिसौम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः।नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्यै कृत्यै नमो नमः॥ १३ ॥

14. या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता।नमस्तस्यै॥ १४ ॥

15. नमस्तस्यै॥ १५ ॥

16. नमस्तस्यै नमो नमः॥ १६ ॥

17. या देवी सर्वभूतेषु चेतनेत्यभिधीयते।नमस्तस्यै॥ १७ ॥

18. नमस्तस्यै॥ १८ ॥

19. नमस्तस्यै नमो नमः॥ १९ ॥

20. या देवी सर्वभूतेषु बुद्धिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ २० ॥

21. नमस्तस्यै॥ २१ ॥

22. नमस्तस्यै नमो नमः॥ २२ ॥

23. या देवी सर्वभूतेषु निद्रारूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ २३ ॥

24. नमस्तस्यै॥ २४ ॥

25. नमस्तस्यै नमो नमः॥ २५ ॥

26. या देवी सर्वभूतेषु क्षुधारूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ २६ ॥

27. नमस्तस्यै॥ २७ ॥

28. नमस्तस्यै नमो नमः॥ २८ ॥

29. या देवी सर्वभूतेषुच्छायारूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ २९ ॥

30. नमस्तस्यै॥ ३० ॥

31. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ३१ ॥

32. या देवी सर्वभूतेषु शक्तिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ३२ ॥

33. नमस्तस्यै॥ ३३ ॥

34. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ३४ ॥

35. या देवी सर्वभूतेषु तृष्णारूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ३५ ॥

36. नमस्तस्यै॥ ३६ ॥

37. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ३७ ॥

38. या देवी सर्वभूतेषु क्षान्तिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ३८ ॥

39. नमस्तस्यै॥ ३९ ॥

40. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ४० ॥

41. या देवी सर्वभूतेषु जातिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ४१ ॥

42. नमस्तस्यै॥ ४२ ॥

43. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ४३ ॥

44. या देवी सर्वभूतेषु लज्जारूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ४४ ॥

45. नमस्तस्यै॥ ४५ ॥

46. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ४६ ॥

47. या देवी सर्वभूतेषु शान्तिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ४७ ॥

48. नमस्तस्यै॥ ४८ ॥

49. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ४९ ॥

50. या देवी सर्वभूतेषु श्रद्धारूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ५० ॥

51. नमस्तस्यै॥ ५१ ॥

52. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ५२ ॥

53. या देवी सर्वभूतेषु कान्तिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ५३ ॥

54. नमस्तस्यै॥ ५४ ॥

55. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ५५ ॥

56. या देवी सर्वभूतेषु लक्ष्मीरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ५६ ॥

57. नमस्तस्यै॥ ५७ ॥

58. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ५८ ॥

59. या देवी सर्वभूतेषु वृत्तिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ५९ ॥

60. नमस्तस्यै॥ ६० ॥

61. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ६१ ॥

62. या देवी सर्वभूतेषु स्मृतिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ६२ ॥

63. नमस्तस्यै॥ ६३ ॥

64. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ६४ ॥

65. या देवी सर्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ६५ ॥

66. नमस्तस्यै॥ ६६ ॥

67. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ६७ ॥

68. या देवी सर्वभूतेषु तुष्टिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ६८ ॥

69. नमस्तस्यै॥ ६९ ॥

70. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ७० ॥

71. या देवी सर्वभूतेषु मातृरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ७१ ॥

72. नमस्तस्यै॥ ७२ ॥

73. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ७३ ॥

74. या देवी सर्वभूतेषु भ्रान्तिरूपेण संस्थिता।नमस्तस्यै॥ ७४ ॥

75. नमस्तस्यै॥ ७५ ॥

76. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ७६ ॥

77. इन्द्रियाणामधिष्ठात्री भूतानां चाखिलेषु या।भूतेषु सततं तस्यै व्याप्तिदेव्यै नमो नमः॥ ७७ ॥

78. चितिरूपेण या कृत्स्नमेतद् व्याप्य स्थिता जगत्।नमस्तस्यै॥ ७८ ॥

79. नमस्तस्यै॥ ७९ ॥

80. नमस्तस्यै नमो नमः॥ ८० ॥

81. स्तुता सुरैः पूर्वमभीष्टसंश्रया-त्तथा सुरेन्द्रेण दिनेषु सेविता।करोतु सा नः शुभहेतुरीश्वरीशुभानि भद्राण्यभिहन्तु चापदः॥ ८१ ॥

82. या साम्प्रतं चोद्धतदैत्यतापितै-रस्माभिरीशा च सुरैर्नमस्यते।या च स्मृता तत्क्षणमेव हन्ति नःसर्वापदो भक्तिविनम्रमूर्तिभिः॥ ८२ ॥

83. ऋषिरुवाच॥ ८३ ॥

84. एवं स्तवादियुक्तानां देवानां तत्र पार्वती।स्नातुमभ्याययौ तोये जाह्नव्या नृपनन्दन॥ ८४ ॥

85. साब्रवीत्तान् सुरान् सुभ्रूर्भवद्भिः स्तूयतेऽत्र का।शरीरकोशतश्चास्याः समुद्भूताब्रवीच्छिवा॥ ८५ ॥

86. स्तोत्रं ममैतत् क्रियते शुम्भदैत्यनिराकृतैः।देवैः 2समेतैः समरे निशुम्भेन पराजितैः॥ ८६ ॥

87. शरीर कोशाद्यत्तस्याः पार्वत्या निःसृताम्बिका।कौशिकीति समस्तेषु ततो लोकेषु गीयते॥ ८७ ॥

88. तस्यां विनिर्गतायां तु कृष्णाभूत्सापि पार्वती।कालिकेति समाख्याता हिमाचलकृताश्रया॥ ८८ ॥

89. ततोऽम्बिकां परं रूपं बिभ्राणां सुमनोहरम्।ददर्श चण्डो मुण्डश्च भृत्यौ शुम्भनिशुम्भयोः॥ ८९ ॥

90. ताभ्यां शुम्भाय चाख्याता अतीव सुमनोहरा।काप्यास्ते स्त्री महाराज भासयन्ती हिमाचलम्॥ ९० ॥

91. नैव तादृक् क्वचिद्रूपं दृष्टं केनचिदुत्तमम्।ज्ञायतां काप्यसौ देवी गृह्यतां चासुरेश्वर॥ ९१ ॥

92. स्त्रीरत्नमतिचार्वङ्गी द्योतयन्ती दिशस्त्विषा।सा तु तिष्ठति दैत्येन्द्र तां भवान् द्रष्टुमर्हति॥ ९२ ॥

93. यानि रत्नानि मणयो गजाश्वादीनि वै प्रभो।त्रैलोक्ये तु समस्तानि साम्प्रतं भान्ति ते गृहे॥ ९३ ॥

94. ऐरावतः समानीतो गजरत्नं पुरन्दरात्।पारिजाततरुश्चायं तथैवोच्चैःश्रवा हयः॥ ९४ ॥

95. विमानं हंससंयुक्तमेतत्तिष्ठति तेऽङ्गणे।रत्नभूतमिहानीतं यदासीद्वेधसोऽद्भुतम्॥ ९५ ॥

96. निधिरेष महापद्मः समानीतो धनेश्वरात्।किञ्जल्किनीं ददौ चाब्धिर्मालामम्लानपङ्कजाम्॥ ९६ ॥

97. छत्रं ते वारुणं गेहे काञ्चनस्रावि तिष्ठति।तथायं स्यन्दनवरो यः पुराऽऽसीत्प्रजापतेः॥ ९७ ॥

98. मृत्योरुत्क्रान्तिदा नाम शक्तिरीश त्वया हृता।पाशः सलिलराजस्य भ्रातुस्तव परिग्रहे॥ ९८ ॥

99. निशुम्भस्याब्धिजाताश्च समस्ता रत्नजातयः।वह्निरपि ददौ तुभ्यमग्निशौचे च वाससी॥ ९९ ॥

100. एवं दैत्येन्द्र रत्नानि समस्तान्याहृतानि ते।स्त्रीरत्नमेषा कल्याणी त्वया कस्मान्न गृह्यते॥ १०० ॥

101. ऋषिरुवाच॥ १०१ ॥

102. निशम्येति वचः शुम्भः स तदा चण्डमुण्डयोः।प्रेषयामास सुग्रीवं दूतं देव्या महासुरम्॥ १०२ ॥

103. इति चेति च वक्तव्या सा गत्वा वचनान्मम।यथा चाभ्येति सम्प्रीत्या तथा कार्यं त्वया लघु॥ १०३ ॥

104. स तत्र गत्वा यत्रास्ते शैलोद्देशेऽतिशोभने।सा देवी तां ततः प्राह श्लक्ष्णं मधुरया गिरा॥ १०४ ॥

105. दूत उवाच॥ १०५ ॥

106. देवि दैत्येश्वरः शुम्भस्त्रैलोक्ये परमेश्वरः।दूतोऽहं प्रेषितस्तेन त्वत्सकाशमिहागतः॥ १०६ ॥

107. अव्याहताज्ञः सर्वासु यः सदा देवयोनिषु।निर्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह शृणुष्व तत्॥ १०७ ॥

108. मम त्रैलोक्यमखिलं मम देवा वशानुगाः।यज्ञभागानहं सर्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक्॥ १०८ ॥

109. त्रैलोक्ये वररत्नानि मम वश्यान्यशेषतः।तथैव गजरत्नं च हृत्वा देवेन्द्रवाहनम्॥ १०९ ॥

110. क्षीरोदमथनोद्भूतमश्वरत्नं ममामरैः।उच्चैःश्रवससंज्ञं तत्प्रणिपत्य समर्पितम्॥ ११० ॥

111. यानि चान्यानि देवेषु गन्धर्वेषूरगेषु च।रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने॥ १११ ॥

112. स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयम्।सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयम्॥ ११२ ॥

113. मां वा ममानुजं वापि निशुम्भमुरुविक्रमम्।भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः॥ ११३ ॥

114. परमैश्वर्यमतुलं प्राप्स्यसे मत्परिग्रहात्।एतद् बुद्ध्या समालोच्य मत्परिग्रहतां व्रज॥ ११४ ॥

115. ऋषिरुवाच॥ ११५ ॥

116. इत्युक्ता सा तदा देवी गम्भीरान्तःस्मिता जगौ।दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्यते जगत्॥ ११६ ॥

117. देव्युवाच॥ ११७ ॥

118. सत्यमुक्तं त्वया नात्र मिथ्या किञ्चित्त्वयोदितम्।त्रैलोक्याधिपतिः शुम्भो निशुम्भश्चापि तादृशः॥ ११८ ॥

119. किं त्वत्र यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तत्क्रियते कथम्।श्रूयतामल्पबुद्धित्वात्प्रतिज्ञा या कृता पुरा॥ ११९ ॥

120. यो मां जयति संग्रामे यो मे दर्पं व्यपोहति।यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्ता भविष्यति॥ १२० ॥

121. तदागच्छतु शुम्भोऽत्र निशुम्भो वा महासुरः।मां जित्वा किं चिरेणात्र पाणिं गृह्णातु मे लघु॥ १२१ ॥

122. दूत उवाच॥ १२२ ॥

123. अवलिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः।त्रैलोक्ये कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुम्भनिशुम्भयोः॥ १२३ ॥

124. अन्येषामपि दैत्यानां सर्वे देवा न वै युधि।तिष्ठन्ति सम्मुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका॥ १२४ ॥

125. इन्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे।शुम्भादीनां कथं तेषां स्त्री प्रयास्यसि सम्मुखम्॥ १२५ ॥

126. सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्श्वं शुम्भनिशुम्भयोः।केशाकर्षणनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि॥ १२६ ॥

127. देव्युवाच॥ १२७ ॥

128. एवमेतद् बली शुम्भो निशुम्भश्चातिवीर्यवान्।किं करोमि प्रतिज्ञा मे यदनालोचिता पुरा॥ १२८ ॥

129. स त्वं गच्छ मयोक्तं ते यदेतत्सर्वमादृतः।तदाचक्ष्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु तत्॥ ॐ॥ १२९ ॥

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये देव्या दूतसंवादोनाम पञ्चमोऽध्यायः॥ ५॥उवाच ९, त्रिपान्मन्त्राः ६६, श्लोकाः ५४, एवम्१२९, एवमादितः॥