The Slaying of Nishumbha

Original Text

1. ॐ राजोवाचoṃ rājovāca॥ 1 ॥

2. विचित्रमिदमाख्यातं भगवन् भवता मम।देव्याश्चरितमाहात्म्यं रक्तबीजवधाश्रितम्॥ 2 ॥

   vicitramidamākhyātaṃ bhagavan bhavatā mama|devyāścaritamāhātmyaṃ raktabījavadhāśritam

3. भूयश्चेच्छाम्यहं श्रोतुं रक्तबीजे निपातिते।चकार शुम्भो यत्कर्म निशुम्भश्चातिकोपनः॥ 3 ॥

   bhūyaścecchāmyahaṃ śrotuṃ raktabīje nipātite|cakāra śumbho yatkarma niśumbhaścātikopanaḥ

4. ऋषिरुवाचṛṣiruvāca॥ 4 ॥

5. चकार कोपमतुलं रक्तबीजे निपातिते।शुम्भासुरो निशुम्भश्च हतेष्वन्येषु चाहवे॥ 5 ॥

   cakāra kopamatulaṃ raktabīje nipātite|śumbhāsuro niśumbhaśca hateṣvanyeṣu cāhave

6. हन्यमानं महासैन्यं विलोक्यामर्षमुद्वहन्।अभ्यधावन्निशुम्भोऽथ मुख्ययासुरसेनया॥ 6 ॥

   hanyamānaṃ mahāsainyaṃ vilokyāmarṣamudvahan|abhyadhāvanniśumbho'tha mukhyayāsurasenayā

7. तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः।संदष्टौष्ठपुटाः क्रुद्धा हन्तुं देवीमुपाययुः॥ 7 ॥

   tasyāgratastathā pṛṣṭhe pārśvayośca mahāsurāḥ|saṃdaṣṭauṣṭhapuṭāḥ kruddhā hantuṃ devīmupāyayuḥ

8. आजगाम महावीर्यः शुम्भोऽपि स्वबलैर्वृतः।निहन्तुं चण्डिकां कोपात्कृत्वा युद्धं तु मातृभिः॥ 8 ॥

   ājagāma mahāvīryaḥ śumbho'pi svabalairvṛtaḥ|nihantuṃ caṇḍikāṃ kopātkṛtvā yuddhaṃ tu mātṛbhiḥ

9. ततो युद्धमतीवासीद्देव्या शुम्भनिशुम्भयोः।शरवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः॥ 9 ॥

   tato yuddhamatīvāsīddevyā śumbhaniśumbhayoḥ|śaravarṣamatīvograṃ meghayoriva varṣatoḥ

10. चिच्छेदास्ताञ्छरांस्ताभ्यां चण्डिका स्वशरोत्करैः।ताडयामास चाङ्गेषु शस्त्रौघैरसुरेश्वरौ॥ 10 ॥

    cicchedāstāñcharāṃstābhyāṃ caṇḍikā svaśarotkaraiḥ|tāḍayāmāsa cāṅgeṣu śastraughairasureśvarau

11. निशुम्भो निशितं खड्गं चर्म चादाय सुप्रभम्।अताडयन्मूर्ध्नि सिंहं देव्या वाहनमुत्तमम्॥ 11 ॥

    niśumbho niśitaṃ khaḍgaṃ carma cādāya suprabham|atāḍayanmūrdhni siṃhaṃ devyā vāhanamuttamam

12. ताडिते वाहने देवी क्षुरप्रेणासिमुत्तमम्।निशुम्भस्याशु चिच्छेद चर्म चाप्यष्टचन्द्रकम्॥ 12 ॥

    tāḍite vāhane devī kṣurapreṇāsimuttamam|niśumbhasyāśu ciccheda carma cāpyaṣṭacandrakam

13. छिन्ने चर्मणि खड्गे च शक्तिं चिक्षेप सोऽसुरः।तामप्यस्य द्विधा चक्रे चक्रेणाभिमुखागताम्॥ 13 ॥

    chinne carmaṇi khaḍge ca śaktiṃ cikṣepa so'suraḥ|tāmapyasya dvidhā cakre cakreṇābhimukhāgatām

14. कोपाध्मातो निशुम्भोऽथ शूलं जग्राह दानवः।आयातं मुष्टिपातेन देवी तच्चाप्यचूर्णयत्॥ 14 ॥

    kopādhmāto niśumbho'tha śūlaṃ jagrāha dānavaḥ|āyātaṃ muṣṭipātena devī taccāpyacūrṇayat

15. आविध्याथ गदां सोऽपि चिक्षेप चण्डिकां प्रति।सापि देव्या त्रिशूलेन भिन्ना भस्मत्वमागता॥ 15 ॥

    āvidhyātha gadāṃ so'pi cikṣepa caṇḍikāṃ prati|sāpi devyā triśūlena bhinnā bhasmatvamāgatā

16. ततः परशुहस्तं तमायान्तं दैत्यपुङ्गवम्।आहत्य देवी बाणौघैरपातयत भूतले॥ 16 ॥

    tataḥ paraśuhastaṃ tamāyāntaṃ daityapuṅgavam|āhatya devī bāṇaughairapātayata bhūtale

17. तस्मिन्निपतिते भूमौ निशुम्भे भीमविक्रमे।भ्रातर्यतीव संक्रुद्धः प्रययौ हन्तुमम्बिकाम्॥ 17 ॥

    tasminnipatite bhūmau niśumbhe bhīmavikrame|bhrātaryatīva saṃkruddhaḥ prayayau hantumambikām

18. स रथस्थस्तथात्युच्चैर्गृहीतपरमायुधैः।भुजैरष्टाभिरतुलैर्व्याप्याशेषं बभौ नभः॥ 18 ॥

    sa rathasthastathātyuccairgṛhītaparamāyudhaiḥ|bhujairaṣṭābhiratulairvyāpyāśeṣaṃ babhau nabhaḥ

19. तमायान्तं समालोक्य देवी शङ्खमवादयत्।ज्याशब्दं चापि धनुषश्चकारातीव दुःसहम्॥ 19 ॥

    tamāyāntaṃ samālokya devī śaṅkhamavādayat|jyāśabdaṃ cāpi dhanuṣaścakārātīva duḥsaham

20. पूरयामास ककुभो निजघण्टास्वनेन च।समस्तदैत्यसैन्यानां तेजोवधविधायिना॥ 20 ॥

    pūrayāmāsa kakubho nijaghaṇṭāsvanena ca|samastadaityasainyānāṃ tejovadhavidhāyinā

21. ततः सिंहो महानादैस्त्याजितेभमहामदैः।पूरयामास गगनं गां तथैव दिशो दश॥ 21 ॥

    tataḥ siṃho mahānādaistyājitebhamahāmadaiḥ|pūrayāmāsa gaganaṃ gāṃ tathaiva diśo daśa

22. ततः काली समुत्पत्य गगनं क्ष्मामताडयत्।कराभ्यां तन्निनादेन प्राक्स्वनास्ते तिरोहिताः॥ 22 ॥

    tataḥ kālī samutpatya gaganaṃ kṣmāmatāḍayat|karābhyāṃ tanninādena prāksvanāste tirohitāḥ

23. अट्टाट्टहासमशिवं शिवदूती चकार ह।तैः शब्दैरसुरास्त्रेसुः शुम्भः कोपं परं ययौ॥ 23 ॥

    aṭṭāṭṭahāsamaśivaṃ śivadūtī cakāra ha|taiḥ śabdairasurāstresuḥ śumbhaḥ kopaṃ paraṃ yayau

24. दुरात्मंस्तिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्बिका यदा।तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंस्थितैः॥ 24 ॥

    durātmaṃstiṣṭha tiṣṭheti vyājahārāmbikā yadā|tadā jayetyabhihitaṃ devairākāśasaṃsthitaiḥ

25. शुम्भेनागत्य या शक्तिर्मुक्ता ज्वालातिभीषणा।आयान्ती वह्निकूटाभा सा निरस्ता महोल्कया॥ 25 ॥

    śumbhenāgatya yā śaktirmuktā jvālātibhīṣaṇā|āyāntī vahnikūṭābhā sā nirastā maholkayā

26. सिंहनादेन शुम्भस्य व्याप्तं लोकत्रयान्तरम्।निर्घातनिःस्वनो घोरो जितवानवनीपते॥ 26 ॥

    siṃhanādena śumbhasya vyāptaṃ lokatrayāntaram|nirghātaniḥsvano ghoro jitavānavanīpate

27. शुम्भमुक्ताञ्छरान्देवी शुम्भस्तत्प्रहिताञ्छरान्।चिच्छेद स्वशरैरुग्रैः शतशोऽथ सहस्रशः॥ 27 ॥

    śumbhamuktāñcharāndevī śumbhastatprahitāñcharān|ciccheda svaśarairugraiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ

28. ततः सा चण्डिका क्रुद्धा शूलेनाभिजघान तम्।स तदाभिहतो भूमौ मूर्च्छितो निपपात ह॥ 28 ॥

    tataḥ sā caṇḍikā kruddhā śūlenābhijaghāna tam|sa tadābhihato bhūmau mūrcchito nipapāta ha

29. ततो निशुम्भः सम्प्राप्य चेतनामात्तकार्मुकः।आजघान शरैर्देवीं कालीं केसरिणं तथा॥ 29 ॥

    tato niśumbhaḥ samprāpya cetanāmāttakārmukaḥ|ājaghāna śarairdevīṃ kālīṃ kesariṇaṃ tathā

30. पुनश्च कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः।चक्रायुधेन दितिजश्छादयामास चण्डिकाम्॥ 30 ॥

    punaśca kṛtvā bāhūnāmayutaṃ danujeśvaraḥ|cakrāyudhena ditijaśchādayāmāsa caṇḍikām

31. ततो भगवती क्रुद्धा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी।चिच्छेद तानि चक्राणि स्वशरैः सायकांश्च तान्॥ 31 ॥

    tato bhagavatī kruddhā durgā durgārtināśinī|ciccheda tāni cakrāṇi svaśaraiḥ sāyakāṃśca tān

32. ततो निशुम्भो वेगेन गदामादाय चण्डिकाम्।अभ्यधावत वै हन्तुं दैत्यसेनासमावृतः॥ 32 ॥

    tato niśumbho vegena gadāmādāya caṇḍikām|abhyadhāvata vai hantuṃ daityasenāsamāvṛtaḥ

33. तस्यापतत एवाशु गदां चिच्छेद चण्डिका।खड्गेन शितधारेण स च शूलं समाददे॥ 33 ॥

    tasyāpatata evāśu gadāṃ ciccheda caṇḍikā|khaḍgena śitadhāreṇa sa ca śūlaṃ samādade

34. शूलहस्तं समायान्तं निशुम्भममरार्दनम्।हृदि विव्याध शूलेन वेगाविद्धेन चण्डिका॥ 34 ॥

    śūlahastaṃ samāyāntaṃ niśumbhamamarārdanam|hṛdi vivyādha śūlena vegāviddhena caṇḍikā

35. भिन्नस्य तस्य शूलेन हृदयान्निःसृतोऽपरः।महाबलो महावीर्यस्तिष्ठेति पुरुषो वदन्॥ 35 ॥

    bhinnasya tasya śūlena hṛdayānniḥsṛto'paraḥ|mahābalo mahāvīryastiṣṭheti puruṣo vadan

36. तस्य निष्क्रामतो देवी प्रहस्य स्वनवत्ततः।शिरश्चिच्छेद खड्गेन ततोऽसावपतद्भुवि॥ 36 ॥

    tasya niṣkrāmato devī prahasya svanavattataḥ|śiraściccheda khaḍgena tato'sāvapatadbhuvi

37. ततः सिंहश्चखादोग्रं दंष्ट्राक्षुण्णशिरोधरान्।असुरांस्तांस्तथा काली शिवदूती तथापरान्॥ 37 ॥

    tataḥ siṃhaścakhādograṃ daṃṣṭrākṣuṇṇaśirodharān|asurāṃstāṃstathā kālī śivadūtī tathāparān

38. कौमारीशक्तिनिर्भिन्नाः केचिन्नेशुर्महासुराः।ब्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः॥ 38 ॥

    kaumārīśaktinirbhinnāḥ kecinneśurmahāsurāḥ|brahmāṇīmantrapūtena toyenānye nirākṛtāḥ

39. माहेश्वरीत्रिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे।वाराहीतुण्डघातेन केचिच्चूर्णीकृता भुवि॥ 39 ॥

    māheśvarītriśūlena bhinnāḥ petustathāpare|vārāhītuṇḍaghātena keciccūrṇīkṛtā bhuvi

40. खण्डं 2 खण्डं च चक्रेण वैष्णव्या दानवाः कृताः।वज्रेण चैन्द्रीहस्ताग्रविमुक्तेन तथापरे॥ 40 ॥

    khaṇḍaṃ 2 khaṇḍaṃ ca cakreṇa vaiṣṇavyā dānavāḥ kṛtāḥ|vajreṇa caindrīhastāgravimuktena tathāpare

41. केचिद्विनेशुरसुराः केचिन्नष्टा महाहवात्।भक्षिताश्चापरे कालीशिवदूतीमृगाधिपैः॥ ॐ॥ 41 ॥

    kecidvineśurasurāḥ kecinnaṣṭā mahāhavāt|bhakṣitāścāpare kālīśivadūtīmṛgādhipaiḥ|| oṃ

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्येनिशुम्भवधो नाम नवमोऽध्यायः॥ ९॥उवाच २, श्लोकाः ३९, एवम् ४१,एवमादितः॥